Thông Tin Thuốc – Tháng 3/2026

31/03/2026

SỬ DỤNG THUỐC ỨC CHẾ BƠM PROTON (PPI) TRONG ĐỐI TƯỢNG SẢN - NHI

MỞ ĐẦU – THỰC TRẠNG VÀ "HỒI CHUÔNG" CẢNH BÁO

§Trong kỷ nguyên y học hiện đại, các thuốc ức chế bơm proton (Proton Pump Inhibitors – PPI) như omeprazol, esomeprazol, pantoprazol… đã trở thành “tiêu chuẩn vàng” trong điều trị các bệnh lý liên quan đến tăng tiết acid dạ dày. Tại nhiều bệnh viện, PPI được sử dụng rộng rãi ở nhiều chuyên khoa, từ khoa Sản, Hậu sản đến khoa Nhi, với các chỉ định như trào ngược dạ dày – thực quản (Gastroesophageal Reflux Disease – GERD), viêm loét dạ dày – tá tràng…

§Tuy nhiên, sự phổ biến này cũng dẫn đến một thực trạng đáng lo ngại: việc kê đơn PPI chưa dựa đầy đủ trên bằng chứng, đặc biệt là trong điều trị nôn trớ sinh lý ở trẻ nhũ nhi. Việc sử dụng thuốc trong các trường hợp ngoài chỉ định (off-label) có thể làm tăng nguy cơ nhiễm trùng nghiêm trọng ở trẻ em.

CƠ CHẾ SINH HỌC CƠ CHẾ SINH HỌC - TẠI SAO MẤT ACID LẠI DẪN ĐẾN NHIỄM TRÙNG

Mặc dù PPI chủ yếu tác động tại dạ dày, việc ức chế tiết acid có thể liên quan đến các biến chứng nhiễm trùng toàn thân như viêm phổi hoặc nhiễm trùng huyết. Hiện tượng này có thể được giải thích qua ba cơ chế chính:
Thứ nhất: Mất hàng rào bảo vệ acid của dạ dày
Dạ dày bình thường duy trì pH khoảng 1,5 – 3,5, tạo thành một hàng rào sinh học giúp tiêu diệt nhiều tác nhân gây bệnh từ môi trường. Khi pH tăng lên > 4,0 do sử dụng PPI, các vi khuẩn Gram âm, vi khuẩn kỵ khí và nấm có thể sống sót và phát triển mạnh hơn.
Thứ hai: Rối loạn hệ vi sinh đường ruột
Việc giảm tiết acid làm thay đổi đáng kể hệ vi sinh đường ruột (gut microbiota). Sự suy giảm các vi khuẩn có lợi và gia tăng các vi khuẩn cơ hội như Clostridioides difficile có thể gây tiêu chảy và ảnh hưởng đến hệ miễn dịch toàn thân. Điều này đặc biệt quan trọng vì khoảng 70% tế bào miễn dịch của cơ thể nằm tại hệ tiêu hóa.
Thứ ba: Ảnh hưởng đến chức năng miễn dịch
Bơm proton H⁺/K⁺-ATPase không chỉ tồn tại ở tế bào thành dạ dày mà còn hiện diện trên màng của các tế bào miễn dịch như bạch cầu trung tính và đại thực bào. PPI có thể ức chế các bơm này, làm giảm khả năng thực bào và tiêu diệt vi khuẩn, từ đó tạo điều kiện cho nhiễm trùng lan rộng.

DỮ LIỆU LÂM SÀNG – NHỮNG CON SỐ "BIẾT NÓI"

Một nghiên cứu quy mô lớn trên 1,2 triệu trẻ em tại Pháp đã cung cấp những bằng chứng đáng chú ý:
Trẻ em sử dụng PPI có nguy cơ nhiễm trùng nặng phải nhập viện cao hơn 34% so với trẻ không sử dụng.
Nguy cơ nhiễm trùng tăng theo từng hệ cơ quan:
  • Nhiễm trùng hệ tiêu hóa: tăng 52%
  • Nhiễm trùng Tai – Mũi – Họng: tăng 45%
  • Nhiễm trùng hô hấp dưới: tăng 22%
  • Nhiễm trùng hệ thần kinh: tăng 31%
Ngoài ra, nguy cơ này tăng dần theo thời gian sử dụng thuốc.

SỬ DỤNG TRÊN PHỤ NỮ MANG THAI – AN TOÀN NHƯNG KHÔNG CHỦ QUAN

H2RA: Thuốc đối kháng thụ thể histamin 2; PPI: Thuốc ức chế bơm proton.

·Mối liên hệ với Hen suyễn: Việc tiếp xúc với PPI từ trong bào thai có thể làm thay đổi sự phát triển hệ miễn dịch của trẻ, dẫn đến tăng nguy cơ hen suyễn sau sinh.

Bảng 1. Thuốc ức chế bơm proton

Thuốc

Liều dùng

Phân loại FDA

Bình luận

Omeprazol

Uống 20 mg mỗi ngày một lần.

C

Đã quan sát thấy độc tính đối với thai nhi ở động vật. Các báo cáo trên người cũng đề cập đến những phát hiện tương tự.

Lansoprazol

Uống 30 mg mỗi ngày một lần.

B

Không liên quan đến độc tính đối với thai nhi hoặc vô sinh.

Trọng lượng thai nhi thấp đã được ghi nhận trong các nghiên cứu trên động vật.

Pantoprazol

Uống 40 mg mỗi ngày một lần

B

Các nghiên cứu trên người chưa cho thấy độc tính đối với thai nhi trong ba tháng đầu thai kỳ.

Esomeprazol

Uống 20 mg mỗi ngày một lần.

B

Dữ liệu trên người cho thấy nguy cơ dị tật cấu trúc thấp.

Dexlansoprazol

Uống 60 mg mỗi ngày một lần.

B

Thông tin hiện có còn hạn chế.

 

Các nghiên cứu hiện nay cho thấy PPI tương đối an toàn trong thai kỳ, tuy nhiên vẫn cần cân nhắc kỹ lợi ích và nguy cơ trước khi sử dụng.
Một số nghiên cứu gợi ý rằng việc phơi nhiễm PPI trong thời kỳ bào thai có thể ảnh hưởng đến sự phát triển của hệ miễn dịch, từ đó làm tăng nguy cơ hen suyễn ở trẻ sau sinh.
Trong điều trị GERD ở phụ nữ mang thai, PPI được xem là bước điều trị thứ tư trong phác đồ điều trị theo bậc thang:
  1. Thay đổi lối sống (chia nhỏ bữa ăn, tránh ăn trước khi ngủ, nâng cao đầu giường)
  2. Thuốc kháng acid (antacid), alginat hoặc sucralfat
  3. Thuốc đối kháng thụ thể histamin H2 (H2RA)
  4. Thuốc ức chế bơm proton (PPI)

KẾT LUẬN

Trung tâm Thông tin Dược và Điều trị của Bỉ (Centre Belge d’Information Pharmacothérapeutique – CBiP) khuyến cáo rằng PPI chỉ nên được sử dụng khi có chỉ định rõ ràng và sau khi cân nhắc kỹ lợi ích – nguy cơ.
Ở trẻ nhỏ, PPI thường được kê đơn ngoài chỉ định (off-label), đặc biệt trong nhóm trẻ dưới 1 tuổi. Cần lưu ý rằng PPI chỉ nên được sử dụng cho trẻ sơ sinh trên 1 tháng tuổi bị GERD có triệu chứng kéo dài và gây khó chịu đáng kể.
Trong nhiều trường hợp, nên ưu tiên các biện pháp không dùng thuốc như:
  • Điều chỉnh chế độ ăn
  • Thay đổi tư thế khi ngủ
  • Sử dụng thuốc kháng acid khi cần thiết
Các dữ liệu hiện tại chưa ghi nhận mối liên quan rõ ràng giữa PPI và tăng nguy cơ dị tật bẩm sinh ở người, do đó PPI được xem là tương đối an toàn trong thai kỳ. Tuy nhiên, trước khi sử dụng PPI, nên cân nhắc các lựa chọn khác như antacid (calci carbonat, alginat) hoặc ranitidin. PPI chỉ nên được sử dụng khi các biện pháp điều trị khác không đạt hiệu quả.

 

§TÀI LIỆU THAM KHẢO

  1. Zitouni K, et al. Proton Pump Inhibitors and Risk of Serious Infections in Young Children. JAMA Pediatrics. 2023.
  2. Bệnh viện Từ Dũ. Bệnh trào ngược dạ dày thực quản và thai kỳ các khuyến nghị để điều trị an toàn.
  3. PubMed 19491869: Acid suppression and the risk of infection.
  4. Bộ Y tế Việt Nam. Cảnh báo từ CbiP về PPI trên trẻ em.
                      
  ĐƠN VỊ THÔNG TIN THUỐC
Tags thông tin thuốc thong tin thuoc Thông Tin Thuốc – Tháng 3/2026 thong tin thuoc ?? thang 3 2026

Bài viết khác